Tiếng gió bấc rít gào ngoài khe cửa hẹp của ngục thất Hải Dương như tiếng khóc oan khuất của người cha quá cố Lê Khắc Toàn, dội vào lòng Lê Khắc Khiêm một nỗi căm hờn lạnh buốt. Anh ngồi tựa lưng vào vách đá rêu phong, tay vẫn nắm chặt bức huyết thư viết bằng mực huyết giấu trong gáy cuốn sổ nát. Vết xích sắt khóa chặt chân rít lên lạnh lẽo mỗi khi anh dịch chuyển nhẹ. Bả vai rách da rỉ máu do roi da trâu của đám lính lệ lúc chập tối đã bắt đầu se lại nhờ hơi ấm của bát cháo hành mà chị Ba Cháo vừa tiếp tế, nhưng cơn đau nhức nhối vẫn âm ỉ truyền vào tận tủy xương.

Giữa bóng tối ngột ngạt, một tiếng bước chân lén lút, nhẹ đến mức gần như vô thanh, khẽ vang lên từ phía hành lang. Khiêm lập tức nín thở, giấu bức huyết thư vào sâu trong lớp lót áo vải thô, đôi mắt sắc bén hướng về phía song sắt cửa ngục.

Cửa ngách bằng gỗ sồi dày cọt kẹt mở ra dưới sự lờ đi cố ý của ngục tốt Lão Tòng. Một bóng người gầy nhỏ, nhanh nhẹn lách qua khe cửa, vai vác một bao tải thô nặng trịch. Dưới ánh trăng mờ nhạt rọi qua khe hở sát trần đá, gương mặt thanh tú nhưng đầy lo âu của Phạm Văn Nam – tiểu toán sư mười tám tuổi của nha môn Hải Dương – lộ ra. Cậu nhóc khẽ rùng mình trước cái lạnh của hầm ngục, vội vã quỳ xuống cạnh Khiêm, giọng nói run rẩy vì lo sợ nhưng đầy kiên định:

"Lê sư huynh! Đệ tới rồi. Thằng Cò gác cổng phía Đông đã nhận ơn của y sĩ Bản nên lờ đi cho đệ chuyển bao cát này vào thành. Lão Tòng cũng đã giúp đệ tránh tầm mắt của cai ngục Bùi. Huynh... huynh có sao không? Vết thương trên vai huynh..."

"Ta không sao," Khiêm khẽ lắc đầu, giọng trầm thấp nhưng chứa đựng một uy lực điềm tĩnh lạ thường. "Thời gian của chúng ta chỉ có ba ngày đêm, giờ đã mất một đêm. Không được lãng phí một khắc nào. Nam, mang đồ ra đây."

Nam vội vã mở bao tải thô. Bên trong là một lượng cát mịn sông Thái Bình đã được lọc sạch tạp chất và sấy khô hoàn toàn, chảy ra mịn màng như lụa. Đi kèm là chiếc bàn tính cát cổ bằng gỗ lim đen bóng – di vật truyền đời của dòng họ Lê mà lão bộc Lê An đã liều mạng đào lên từ nền đất từ đường cũ để giao cho Nam. Dưới đáy bao tải còn có vài thỏi than củi sưởi ấm và hai hũ dầu ép sở thắp đèn do chị Ba Cháo ngầm tiếp tế.

Nam nhìn vết thương rỉ máu trên vai Khiêm, xót xa nói: "Sư huynh, để đệ dùng tâm toán tính nhẩm giúp huynh trước. Ngón tay huynh đang sưng tấy thế kia, gõ sa bàn cát lạnh sẽ rách da rỉ máu mất."

"Không được," Khiêm dứt khoát cắt lời. "Số liệu thuế khóa của tổng huyện Gia Lộc mười năm qua vô cùng đồ sộ và phức tạp. Phép tính nhẩm thông thường của đệ tốc độ quá chậm và dễ sai sót khi gặp các thuật toán ngụy trang dòng tiền lậu của Lại ty Quý. Chúng ta bắt buộc phải dùng Toán sa bản cổ pháp."

Khiêm đón lấy chiếc bàn tính cát cổ bằng gỗ lim. Khay gỗ lim đen bóng xước sát qua nhiều đời, mặt thố sâu chứa cát mịn. Khiêm chậm rãi rải cát mịn sông Thái Bình lên mặt thố, dùng ngón tay gầy gò san phẳng tạo thành một bề mặt láng mịn. Anh nhắm mắt lại trong ba nhịp thở, vận hành trí nhớ ảnh chụp siêu phàm để tái hiện lại toàn bộ bảng biểu thuế khóa của huyện Gia Lộc mười năm qua mà anh đã ghi nhớ nguyên vẹn.

"Nam, đệ ghi chép lại các con số ma ta chỉ ra. Bắt đầu từ thuế vụ chiêm năm thứ ba triều Cảnh Hưng," Khiêm ra lệnh.

Khiêm bắt đầu di chuyển các ngón tay trên nền cát mịn. Toán sa bản cổ pháp là một kỹ nghệ tính toán ba chiều cổ xưa. Ngón tay anh vạch các đường chia tỷ lệ dòng tiền thâm hụt trên cát, đồng thời các hạt tính bằng gỗ lim đen ở rìa khay được di chuyển nhịp nhàng để làm hệ số đối ứng. Tiếng gõ lạch cạch thanh giòn của hạt tính gỗ lim va vào thành khay gỗ vang lên đều đặn, phá tan sự tĩnh lặng chết chóc của ngục tối.

Nam cố gắng dùng tâm toán để phụ tá, nhưng chỉ sau ba niên khóa, đầu óc cậu đã quay cuồng trước khối lượng số liệu khổng lồ. Cậu nhìn ngón tay Khiêm lướt điêu luyện trên nền cát lạnh, vẽ ra các đồ thị dòng tiền uốn lượn trực quan sinh động như một bức tranh địa hình thu nhỏ. Khiêm đang ở cảnh giới Châu phủ toán sư, năng lực kiểm toán chéo của anh vượt xa tầm mắt của một tiểu toán sư tập sự.

Đột nhiên, tiếng bước chân nặng nề và dồn dập vang lên từ phía hành lang ngoài. Ánh đuốc vàng rực hắt lên vách đá ẩm ướt.

"Có ánh sáng lạ trong phòng giam! Ai ở bên trong?" Tiếng quát của lính tuần tra đêm nha môn dội lại.

Nam giật nảy mình, mặt cắt không còn giọt máu. Cậu hoảng loạn định ôm chiếc bàn tính cát giấu vào đống rơm, nhưng Khiêm đã nhanh tay giữ chặt vai cậu.

"Bình tĩnh! Không được di chuyển bàn tính, cát sẽ bị xô lệch mất số liệu," Khiêm thì thầm, ánh mắt sắc lạnh như dao. "Gạt phẳng cát ngay lập tức!"

Nam hiểu ý, dùng lòng bàn tay quét mạnh một đường, xóa sạch toàn bộ đồ thị dòng tiền trên mặt cát mịn, chỉ để lại một khay cát phẳng lặng vô hại. Cùng lúc đó, Khiêm nhanh tay giật lấy đĩa đèn dầu ép sở đang thắp sáng, giấu ra sau tấm lưng gầy gò của mình, mặc cho hơi nóng của dầu sở phả thẳng vào da thịt đau rát. Anh đổ người về phía trước, bắt đầu ho khan dữ dội, tiếng ho khản đặc, dồn dập như muốn xé rách lồng ngực.

Cửa sắt phòng giam bị gõ rầm rầm. Viên lính tuần tra đêm cầm đuốc bước tới, nheo mắt nhìn qua khe cửa sắt.

Lão Tòng từ phía sau vội vã chạy tới, giả vờ loạng choạng, vừa thở hổn hển vừa nói lớn: "Ối quan ải đại nhân! Đừng bước vào! Thằng tù này bị bệnh lao phổi thời kỳ cuối, ho ra máu đầy phòng giam từ chập tối tới giờ. Khí độc lao ôn dịch đang tích tụ bên trong, đại nhân bước vào là lây bệnh chết cả nhà đấy!"

Viên lính tuần nghe thấy hai chữ "lao ôn dịch", nhìn thấy Khiêm đang ho rũ rượi dưới đất, khóe miệng rỉ ra chút nước bọt (thực chất là nước cháo hành còn sót lại), lập tức lùi lại ba bước đầy ghê tởm. Hắn dùng tay bịt mũi, chửi rủa:

"Mẹ kiếp! Sao lại nhốt cái ngữ dịch bệnh này ở đây? Lão già Tòng, trông coi cho cẩn thận, hắn chết thối ra đấy thì dọn xác đi!"

Nói rồi, viên lính tuần vội vã cầm đuốc bỏ đi thẳng, tiếng bước chân xa dần đầy hoảng hốt.

Trong phòng giam, Khiêm ngừng ho. Anh từ từ đưa đĩa đèn dầu ép sở ra từ sau lưng, bả vai rách da của anh bị hơi nóng làm phồng rộp thêm một mảng lớn, nhưng gương mặt anh không hề biến sắc. Anh đặt đĩa đèn xuống bên cạnh khay cát, ngón tay dính đầy bụi cát lạnh buốt và rỉ máu do gõ liên tục trên nền gỗ lim thô ráp.

"Sư huynh... huynh bị bỏng rồi," Nam rơm rớm nước mắt.

"Không sao. Tiếp tục," Khiêm lạnh lùng ra lệnh, ánh mắt anh nhìn chằm chằm vào khay cát phẳng lặng. "Chúng ta đã đi được nửa chặng đường của huyện Gia Lộc. Ta đã nhận ra quy luật ngụy tạo của Lại ty Quý."

Khiêm giải thích cho Nam nghe về quy luật ngụy tạo số liệu lẻ của tri phủ. Trần Hữu Dũng và Lê Văn Quý luôn cố ý làm tròn xuống các khoản thuế vụ chiêm (thuế thóc mùa hè) của nông dân nghèo Gia Lộc. Ví dụ, một hộ dân phải nộp ba đấu rưỡi thóc, chúng sẽ ghi trên sổ thực thu là ba đấu, phần nửa đấu lẻ kia bị chúng gạt ra ngoài sổ sách chính quy để tích lũy thành quỹ đen. Nhưng khi chúng báo cáo lên triều đình trung ương, chúng lại dùng phép nhân khống với mật độ vận tải đường sông tại bến Bình Than để biến phần hao hụt vận chuyển thành một con số khổng lồ, hợp thức hóa việc thâm hụt ngân khố.

Khiêm lại rải cát, ngón tay anh tiếp tục lướt nhanh trên sa bàn. Tiếng gõ hạt tính gỗ lim lại vang lên nhịp nhàng dưới ánh sáng leo lét của dầu ép sở sắp cạn. Cơn đau từ bả vai rách da và đầu ngón tay rỉ máu không làm giảm đi tốc độ tính toán của một Châu phủ toán sư thực thụ. Trí tuệ của anh đang hoạt động ở mức cực hạn.

Đến canh tư, khi đĩa đèn dầu ép sở chỉ còn lại những giọt dầu cuối cùng lụi tàn dần, Khiêm bất ngờ dừng ngón tay lại. Đôi mắt anh trợn tròn, nhìn chằm chằm vào đồ thị cát ba chiều vừa được dựng lên hoàn chỉnh.

Nam ghé sát mắt nhìn, lẩm nhẩm đọc các con số hệ số đối ứng rồi kinh hoàng thốt lên:

"Sư huynh! Cái này... cái này làm sao có thể?"

Trước mắt họ, một lỗ hổng tài chính kỳ dị và kinh khủng hiện rõ trên sa bàn cát: Tổng lượng thóc thuế thực thu từ nông dân huyện Gia Lộc lớn hơn số liệu báo cáo nộp lên triều đình gấp đôi. Nhưng khi đối chiếu với lượng bạc thỏi quy đổi thực tế trong kho ngân khố của phủ Hải Dương mười năm qua, toàn bộ số bạc quy đổi từ lượng thóc chênh lệch kia lại hoàn toàn biến mất, không để lại bất kỳ một dấu vết chi tiêu hay vận chuyển nào trong sổ sách nha môn.

Mười vạn lạng bạc thuế biến mất không một dấu vết vật lý, tựa như chưa từng tồn tại.