Cơn bão lũ đi qua để lại một Yên Phong hoang tàn và xơ xác. Trên những nẻo đường đất nhão nhẹt của Thôn Đông, nước sông Hồng vẫn còn mấp mé vạt cỏ sình lầy, mang theo mùi phù sa nồng hắc trộn lẫn với cỏ mục. Tại gian nhà tranh dột nát ngoại ô, không khí ẩm lạnh như thấm sâu vào từng thớ thịt. Nguyễn Trọng Đức nằm trên chiếc chõng tre ọp ẹp, gương mặt vạm vỡ sạm nắng nay tái nhợt đi vì mất máu. Vết thương gãy xương bả vai trái do nhát roi ngựa tàn bạo của Đinh Văn Sát đêm qua tuy đã được thúc mẫu Lành dùng lá thuốc nam đắp tạm, nhưng máu tươi vẫn thỉnh thoảng rỉ ra, thấm đỏ cả lớp băng vải thô sờn rách.

Nguyễn Trọng Luật đứng bên cửa liếp, đôi mắt sắc sảo trầm tư nhìn ra khoảng sân sũng nước. Tay trái anh khẽ gõ nhịp lên mặt chiếc tráp gỗ lim bọc sắt—bảo vật gia bảo của tổ phụ mà anh luôn mang theo bên mình. Tiếng gõ thong thả, đều đặn như nhịp gõ của một chiếc đồng hồ cát đang đếm ngược thời gian. Ba ngày. Đinh Văn Sát chỉ cho anh đúng ba ngày để chứng minh ranh giới đất ruộng ngự ban trước khi địa chủ Lê Quang Thế xua quân xuống san phẳng Thôn Đông.

Nhưng lúc này, trong túi áo của Luật không còn lấy một đồng xu lẻ. Để viết sớ kêu oan khẩn cấp gửi lên nha môn, anh cần giấy bản dó Yên Phong loại tốt nhất—thứ giấy bền dai không nhòe khi gặp mưa gió—và mực tàu bảo mật thượng hạng để đối chiếu nét chữ. Không có ngân lượng, mọi mưu trí pháp lý đều chỉ là bản án trên giấy.

Luật quay đầu lại, nhìn vào chiếc tráp gỗ lim. Anh khẽ thở dài, luồn tay xuống ngăn kéo ngầm thứ hai, lấy ra một chiếc hộp vải nhỏ đã phai màu. Mở hộp, một chiếc khuyên tai bạc chạm khắc hoa mai cổ hiện ra dưới ánh sáng mờ nhạt. Đây là kỷ vật định tình duy nhất còn sót lại của tổ mẫu Nguyễn Thị Mai Hoa truyền lại cho mẫu thân anh, trước khi gia đình bị tịch thu tài sản và lưu đày mười năm trước. Món trang sức bằng bạc ròng tinh xảo, từng cánh hoa mai được gọt giũa tỉ mỉ, dù đã qua bao sương gió vẫn giữ được độ sáng bóng thanh cao. Đây là tài sản quý giá cuối cùng, cũng là niềm an ủi tinh thần lớn nhất của anh trong những ngày đói rét.

"Cậu Luật... cậu định mang kỷ vật của cụ đi thật sao?" Thúc mẫu Lành từ góc bếp bước ra, đôi mắt sưng húp vì lo lắng nhìn chiếc khuyên tai trên tay anh.

Luật khẽ siết chặt chiếc khuyên tai trong lòng bàn tay, cảm nhận cái lạnh buốt của kim loại truyền vào da thịt. Anh ngẩng đầu, gương mặt cương nghị không một chút dao động: "Thúc mẫu, nếu đất ruộng ngự ban bị cướp mất, tá điền Thôn Đông sẽ không còn đường sống. Kỷ vật của tổ mẫu rất quý, nhưng mạng sống và danh dự của bách tính Thôn Đông còn quý hơn. Học trò đi một lát rồi về."

Anh cẩn thận cất chiếc khuyên tai vào ngực áo, ôm theo chiếc tráp gỗ lim, bước nhanh ra khỏi nhà tranh hướng về phía trung tâm huyện lỵ Yên Phong.

Nơi sầm uất nhất của chợ huyện Yên Phong chính là Tiệm cầm đồ Kim Dung, một chi nhánh lớn thuộc thương hội của bà chủ Lý Thị Hoa từ phủ thành Bắc Hà. Ngôi nhà gạch hai tầng bề thế đứng sừng sững giữa những gian hàng tre lá tạm bợ xung quanh, cổng vào được canh gác nghiêm ngặt bởi hai gã gia nhân lực lưỡng mang gậy tre đực ngâm nước dẻo dai. Khách ra vào tiệm phần lớn là những kẻ túng quẫn, nét mặt ai nấy đều u sầu, lo lắng.

Luật bước qua ngưỡng cửa đá, hương trầm nhẹ nhàng thoang thoảng bay ra làm dịu đi cái lạnh của mưa bão bên ngoài. Phía sau bức bình phong bằng gỗ chạm khắc phong cảnh Bắc Hà, một người đàn bà ngoài ba mươi tuổi đang ngồi trên chiếc ghế tựa bằng gỗ mun. Đó chính là Lý Thị Hoa. Nàng khoác trên mình chiếc áo dài lụa tơ tằm màu mận chín thêu hoa sen tinh xảo, cổ đeo chuỗi ngọc phỉ thúy xanh mướt tỏa ra thứ hào quang quý phái. Gương mặt nàng sắc sảo, đôi mắt phượng dài thỉnh thoảng liếc nhìn những khế ước cầm cố xếp trên bàn. Đôi bàn tay thon thả của nàng đang gõ lách cách liên hồi trên chiếc bàn tính bằng gỗ mun bọc vàng—biểu tượng cho quyền lực tài chính và sự chính xác tuyệt đối của một nữ thương nhân lão luyện.

Luật tiến đến trước bàn gỗ, khẽ cúi đầu chào theo lễ tiết của một sĩ tử: "Học trò Nguyễn Trọng Luật, kính chào chưởng quỹ Lý."

Lý Thị Hoa ngừng gõ bàn tính, ngước mắt nhìn Luật. Ánh mắt nàng sắc bén như có thể nhìn thấu tâm can người đối diện. Nàng khẽ mỉm cười, giọng nói trong trẻo nhưng đầy uy quyền của người nắm giữ huyết mạch tài chính: "Ta đã nghe danh tiếng của Thiết Diện Trạng Sư sau phiên tòa hôm qua. Hôm nay, vị trạng sư nghèo không màng danh lợi lại tìm đến tiệm cầm đồ Kim Dung của ta, chắc chắn không phải để vãn cảnh chứ?"

Luật không vòng vo, anh từ tốn rút chiếc khuyên tai bạc cổ từ ngực áo ra, đặt nhẹ lên chiếc khay nhung đỏ trên bàn: "Học trò muốn cầm cố vật này để lấy mười quan tiền đồng."

Lý Thị Hoa khẽ nhấc chiếc khuyên tai lên, xoay nhẹ dưới ánh nến. Đôi mắt phượng của nàng nheo lại, rồi nàng khẽ đặt nó xuống, tiếng gõ ngón tay trên mặt bàn gỗ mun vang lên khô khốc. Nàng lắc đầu, giọng điệu trở nên thực dụng, lạnh lùng của một nhà buôn:

"Mười quan tiền? Nguyễn trạng sư, ngươi đang đùa với ta sao? Chiếc khuyên tai này tuy là bạc ròng, nhưng nét chạm khắc đã mòn, kiểu dáng hoa mai này cũng đã lỗi thời từ lâu. Ở chợ huyện này, bạc vụn chỉ đáng giá một quan tiền đồng. Ta nể danh tiếng của ngươi, phát giá cao nhất là một quan rưỡi. Mười quan tiền là con số không tưởng đối với một món đồ cũ kỹ thế này."

Đó là đòn ép giá kinh điển của các chưởng quỹ cầm đồ nhằm thử thách lòng kiên định và sự túng quẫn của khách hàng. Luật không hề nao núng, anh đứng thẳng lưng, đôi mắt nhìn thẳng vào Lý Thị Hoa đầy khảng khái:

"Chưởng quỹ Lý, người xưa có câu: 'Quân tử trọng nghĩa, tiểu nhân trọng lợi'. Chiếc khuyên tai này không phải là món trang sức bạc vụn tầm thường ngoài chợ. Đây là tác phẩm chạm khắc thủ công của các bậc đại sư kim hoàn kinh kỳ thời tiên đế, sử dụng kỹ thuật chạm nổi hai lớp vốn chỉ dành cho các mệnh phụ phu nhân dòng dõi trung thần. Hãy nhìn kỹ nét chạm cánh hoa mai, mỗi đường dao đều mang khí tiết thanh cao, không vương chút bụi trần tục. Giá trị của nó nằm ở danh dự gia phong và độ quý hiếm của kỹ nghệ cổ bị thất truyền, chứ không nằm ở trọng lượng bạc. Một nữ thương nhân sắc sảo có tầm nhìn xa trông rộng như chưởng quỹ Lý, lẽ nào lại chỉ nhìn thấy trọng lượng của kim loại mà bỏ qua giá trị phi vật thể của món đồ quý này?"

Lý Thị Hoa khựng lại, đôi mắt phượng rực lên một tia sáng ngạc nhiên. Nàng nhấc chiếc khuyên tai lên lần nữa, dùng ngón tay thon dài khẽ vuốt dọc theo các cánh hoa mai chạm nổi. Quả thực, kỹ thuật chạm nổi hai lớp tinh xảo này hiện nay đã vĩnh viễn thất truyền sau cuộc biến loạn mười năm trước tại kinh kỳ. Nàng liếc nhìn chiếc tráp gỗ lim bọc sắt mà Luật đang ôm sát hông, rồi lại nhìn thói quen gõ ngón tay trái của anh lên mặt gỗ.

Ký ức mười năm trước đột ngột ùa về trong tâm trí nàng. Hình ảnh một vị Giám sát Ngự sử thanh liêm đứng trước điện đình nghị, tay trái cũng có thói quen gõ nhẹ lên tráp sách luật như thế.

"Họ Nguyễn Trọng..." Lý Thị Hoa khẽ lẩm nhẩm, lòng nàng chấn động. Nàng ngẩng đầu nhìn Luật, thái độ lạnh lùng ban đầu biến mất, thay vào đó là sự tôn trọng sâu sắc: "Ngươi... ngươi là con trai của Ngự sử Nguyễn Trọng Nghĩa?"

Luật im lặng không trả lời, nhưng ánh mắt cương nghị của anh đã là câu trả lời rõ ràng nhất.

Lý Thị Hoa khẽ thở dài, nàng đẩy chiếc khay nhung đỏ sang một bên, gõ mạnh chiếc bàn tính gỗ mun bọc vàng một tiếng giòn giã: "Được! Mười quan tiền đồng, ta chấp nhận khế ước cầm cố này. Chưởng quỹ Trần, mau chuẩn bị mười quan tiền mới tinh cho Nguyễn trạng sư."

Khi người chưởng quỹ phụ lùi vào trong, Lý Thị Hoa đứng dậy, bước đến chiếc rương gỗ quý đặt sau bình phong. Nàng lấy ra một chiếc hộp gỗ nhung nhỏ màu xanh chàm cổ kính, đặt nhẹ lên bàn trước mặt Luật:

"Nguyễn trạng sư, mười quan tiền này là giao dịch sòng phẳng của tiệm cầm đồ. Còn chiếc hộp này, là món quà riêng ta muốn tặng cho ngươi. Đây là chiếc Kính lão thạch anh tự nhiên do Giang Nam Lão Nhân—một thương nhân đường sông vĩ đại—gửi gắm tại tiệm của ta nhiều năm trước. Chiếc kính này làm từ đá thạch anh tự nhiên mài mỏng, có khả năng hội tụ ánh sáng và phóng đại những chi tiết nhỏ nhất mà mắt thường không thể nhìn thấy. Ta biết ngươi đang đối đầu với địa chủ Lê Quang Thế để giữ đất cho dân nghèo thôn Đông. Thứ này chắc chắn sẽ là vũ khí đắc lực giúp ngươi tìm ra chân tướng pháp lý."

Luật ngạc nhiên nhìn chiếc hộp gỗ. Anh mở nắp, bên trong là một thấu kính thạch anh tròn trịa, trong suốt như nước mùa thu, được viền bằng một vòng đồng thau chạm khắc hoa văn sóng nước cổ kính. Khi đưa kính lên, những thớ gỗ trên mặt bàn mun bọc vàng hiện lên rõ mồn một từng đường vân nhỏ nhất. Đây thực sự là một bảo vật vô giá đối với một trạng sư chuyên điều tra chứng cứ thực chứng như anh.

"Đa tạ chưởng quỹ Lý đã thành toàn và ban tặng bảo vật," Luật nghiêm trang chắp tay hành lễ. "Học trò nhất định sẽ không làm phụ lòng tin tưởng của người."

Nhận mười quan tiền đồng và chiếc kính thạch anh quý giá, Luật nhanh chóng rời khỏi tiệm cầm đồ Kim Dung, quay trở về căn nhà tranh ngoại ô. Lúc này, trời đã hửng nắng sau cơn bão, những tia nắng vàng rực rỡ xuyên qua những đám mây xám xịt, chiếu rọi xuống mặt đất ẩm ướt.

Luật bước vào thư phòng nghèo, đặt chiếc tráp gỗ lim lên bàn. Anh rút tờ khế ước đất đai đóng dấu đỏ—bản sao chụp mà Đinh Văn Sát đã hống hách trình ra đêm qua (được nội gián Bùi Xuân Lộc lén sao chép lại từ kho lưu trữ nha môn Yên Phong)—đặt phẳng dưới ánh nắng mặt trời chiếu thẳng qua ô cửa sổ gỗ mục.

Luật hít một hơi thật sâu để giữ tinh thần hoàn toàn tỉnh táo. Anh nhấc chiếc Kính lão thạch anh tự nhiên lên, đưa thấu kính sát vào bề mặt tờ giấy dó Yên Phong dày dặn, bắt đầu vận dụng kỹ năng Thấu quang thị trần để quan sát tỉ mỉ từng chi tiết dưới ánh nắng rực rỡ.

Dưới sự phóng đại của thấu kính thạch anh tự nhiên, những thớ giấy dó Yên Phong hiện lên như những sợi tơ đan xen chằng chịt. Tại vùng ranh giới ghi diện tích đất canh tác thôn Đông và chữ ký điểm chỉ của lão nông Trần Văn Bản, Luật phát hiện ra những vết xước vi mô gớm ghiếc. Những sợi giấy dó ở khu vực này không hề nằm phẳng, đều đặn như các vùng khác, mà bị xơ xác, dựng ngược lên và mỏng đi một cách bất thường.

"Đây chính là vết cạo giấy cơ học!" Luật thầm reo lên trong lòng.

Anh dịch chuyển thấu kính thạch anh dọc theo đường nét chữ viết của khế ước. Dưới ánh sáng hội tụ mạnh mẽ của thạch anh, vết mực tàu mới và vết mực cũ bắt đầu lộ diện sự khác biệt rõ rệt. Nét chữ ký và dấu triện đỏ của tri phủ nằm ở lớp dưới, chìm sâu vào thớ giấy dó cổ kính. Nhưng phần chữ ghi nội dung bán đất và diện tích ruộng đất ngự ban thực chất được viết bằng một loại mực mới hơn, nét mực nổi lên bề mặt các sợi giấy bị tổn thương và loang nhẹ ở các góc khuất do lớp sáp bảo vệ giấy đã bị cạo sạch trước đó.

Sự tẩy xóa và ngụy tạo khế ước đất đai đã bị phơi bày hoàn toàn dưới nhãn lực thạch anh!

Luật tiếp tục soi kỹ vùng chữ bị cạo xóa dưới lớp mực mới. Bằng nhãn lực cực đoan và sự kiên nhẫn tỉ mỉ, anh đọc được những nét chữ mờ nhạt, ghost-like còn sót lại dưới thớ giấy bị tổn thương.

Đó không phải là một khế ước bán ruộng đất ngự ban!

Văn bản gốc trước khi bị Nguyễn Thừa Tuyên cạo xóa thực chất chỉ là một tờ giấy vay nợ thông thường trị giá năm quan tiền đồng của lão nông Trần Văn Bản ký với địa chủ Lê Quang Thế mười năm trước! Địa chủ Thế và thư lại biến chất nha môn đã dùng hóa chất nhựa cây cạo sạch nội dung vay nợ cũ, viết đè nội dung bán đất ruộng ngự ban lên trên, giữ nguyên chữ ký và dấu triện đỏ của tri phủ để hợp pháp hóa hành vi chiếm đoạt đất đai vô giá trị pháp lý này.

Manh mối khế ước giả mạo đã được Luật nắm giữ hoàn toàn trong tay. Chân tướng đã rõ ràng dưới ánh mặt trời rực rỡ thông qua chiếc kính thạch anh quý giá.

Tuy nhiên, niềm vui tìm ra chứng cứ chưa kịp lan tỏa thì tiếng gõ cửa dồn dập cắt ngang sự tĩnh lặng của thư phòng. Trần Văn Đinh—cậu học trò nhỏ lo việc quét dọn—hớt hải chạy vào, gương mặt cậu bé tái mét vì sợ hãi:

"Thầy Luật! Nguy to rồi! Địa chủ Lê Quang Thế vừa thuê Thầy Kế—gã thầy cúng giả mù có tài hùng biện mê hoặc lòng người—đang kéo hàng trăm tá điền thôn Đông ra chợ huyện Yên Phong. Gã đang rêu rao rằng mảnh đất ngự ban thôn Đông đã bị quỷ ám, ai cố tình giữ đất sẽ bị tuyệt tự dòng họ! Lòng dân đang hoang mang cực độ, nhiều người đòi rút đơn kiện của thầy!"

Luật khẽ nheo mắt, ngón tay trái của anh gõ mạnh lên mặt tráp gỗ lim một tiếng đanh thép. Áp lực mới đã ập đến ngay trước khi anh kịp đưa chứng cứ ra công đường. Anh phải đối đầu với âm mưu thao túng tâm lý bằng mê tín dị đoan của phe địa chủ để bảo vệ lòng tin của bách tính.